Kazakistan Enerji Pazarında 12 Milyar Dolarlık Büyüme Beklentisi
Kazakistan, Orta Asya’nın en büyük enerji oyuncularından biri olarak enerji sektöründe önemli bir dönüşüm sürecine girdi. Ülke ekonomisi hâlâ büyük ölçüde fosil yakıtlara bağlı olsa da, küresel jeopolitik gelişmeler ve iklim yükümlülükleri enerji politikalarının yeniden şekillendirilmesini zorunlu kılıyor.
PMCG tarafından hazırlanan son rapora göre, Kazakistan petrol ve doğal gaz üretimi ve ihracatında bölgenin önde gelen ülkeleri arasında yer alıyor. Petrol ve gaz sektörü, ülkenin ihracat gelirlerinin yaklaşık yüzde 60’ını oluştururken ekonominin temel direği olmayı sürdürüyor.
30 milyar varilin üzerindeki kanıtlanmış petrol rezervleri ve yaklaşık 2.3 trilyon metreküp doğal gaz rezerviyle Kazakistan, dünya sıralamasında petrol rezervlerinde 12’nci, gaz rezervlerinde ise 20’nci sırada bulunuyor. Ülkenin en büyük sahaları olan Tengiz, Kaşagan ve Karaçaganak; Chevron, ExxonMobil, Eni ve Shell gibi uluslararası konsorsiyumlar tarafından, devlet şirketi KazMunayGaz ortaklığında işletiliyor.
Petrol sektörü, Kazakistan ekonomisinin ana unsuru olmaya devam ediyor. Üretimin yaklaşık üçte ikisi bu büyük projelerden sağlanırken, çıkarılan petrolün yüzde 80’i başta Avrupa Birliği ve Çin olmak üzere ihraç ediliyor. 2025 itibarıyla 9.5 milyar dolar büyüklüğe ulaşan petrol ve gaz pazarının, 2030 yılında 12 milyar doları aşması bekleniyor.
Hükümet, 2030’a kadar rafineri ve petrokimya kapasitesini üç katına çıkarmayı hedefliyor. Bu doğrultuda 10 milyar doların üzerinde yatırım planlanırken, ihracatın çeşitlendirilmesi amacıyla Orta Koridor üzerinden yeni lojistik hatlar da geliştiriliyor.
Doğal gaz tarafında ise üretim artmasına rağmen iç talep daha hızlı yükseliyor. 2025 yılında gaz üretimi 68 milyar metreküpü aşarken, iç tüketim özellikle son yıllarda güçlü bir artış gösterdi. 2028’e kadar talebin 32.4 milyar metreküpe ulaşması bekleniyor. Ancak mevcut üretim kapasitesi, talebin tamamını karşılamakta zorlanıyor ve ülke giderek daha fazla ithalata yöneliyor.
Uzmanlara göre, üretimde kayda değer bir artış sağlanmadığı takdirde Kazakistan’ın gaz üretimi öncelikle iç talebi karşılamaya yönelecek ve ihracat kapasitesi sınırlı kalacak. Ayrıca gaz işleme ve taşıma altyapısındaki dengesizlikler, sektörde verimlilik sorunlarına yol açıyor.
Enerji ihracatında petrol hâlâ başlıca kalem olmayı sürdürürken, en önemli taşıma hattı Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu (CPC) olarak öne çıkıyor. Bu hat üzerinden yılda yaklaşık 67 milyon ton petrol Rusya’nın Novorossiysk limanına taşınıyor. Bunun yanı sıra Kazakistan-Çin boru hattı ve diğer bölgesel hatlar da ülkenin ihracatında kritik rol oynuyor.
Öte yandan Kazakistan, enerji ihracatında Rusya’ya olan bağımlılığını azaltmak için alternatif güzergâhlara yöneliyor. Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı ve Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Rotası (Orta Koridor) bu stratejinin merkezinde yer alıyor. Bu hatlar üzerinden yıllık 20 milyon ton petrol taşınması hedefleniyor.
Uzmanlar, Kazakistan’ın enerji sektöründe büyüme potansiyelinin yüksek olduğunu ancak altyapı yatırımları, üretim artışı ve ihracat çeşitlendirmesi konularında atılacak adımların belirleyici olacağını vurguluyor.