Gürcistan’ın Chiatura kentindeki madencilik faaliyetleri uzun süredir çeşitli ekonomik ve sosyal sorunlarla karşı karşıya. Gürcü Manganez Şirketi, sürecin gelişimine dair kapsamlı bir açıklama yaparak yaşanan krizin nedenlerini ve sonuçlarını detaylandırdı.
Yeni Teknolojiler ve İlk Kriz Dalgası (2017-2019)
Çiatura’daki eski fabrikaların teknolojik ve yapısal olarak yıpranması nedeniyle, 2017 yılında 47 milyon GEL yatırım maliyetiyle modern bir zenginleştirme tesisi inşa etme kararı alındı. Almanya merkezli AllMinerals firması tarafından Zofia bölgesinde kurulan bu tesisin amacı, cevher zenginleştirme oranını artırarak maliyetleri düşürmekti.
Ancak fabrikanın faaliyete geçmesiyle birlikte, 2019 yılında çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve maaş artışı talepleriyle büyük çaplı bir grev başladı. Grev nedeniyle madencilik faaliyetleri durdu, üretim zinciri zarar gördü ve ekonomik kayıplar yaşandı. Sonunda şirket, sendikaların taleplerini kabul ederek madencilerin maaşlarında %35’lik bir artış sağladı.
Pandemi Dönemi ve Maaş Artış Talepleri (2020-2023)
Pandemi sürecinde üretim hacmi düşmesine rağmen, Gürcü Manganez çalışanlarını işten çıkarmadı ve bölge ekonomisini ayakta tutmaya çalıştı. Ancak 2021 yılında işçiler yeniden maaş artışı talep etti ve bu doğrultuda 3.700 çalışanın maaşına 250 GEL zam yapıldı. Artan maliyetler nedeniyle şirket finansal zorluklarla karşılaştı ve ek kredi arayışına girdi.
1 Şubat 2023’te şirket, geçici çalışma moduna geçti ve üretimi durdurdu. Buna rağmen çalışanlar işten çıkarılmadı, maaşlarının %60’ını almaya devam etti.
2023 Yılında Büyük Grev ve Üretimde Düşüş
6 Haziran 2023’te yaklaşık 3.000 madenci %20 maaş artışı talebiyle greve gitti. Yapılan müzakereler sonucunda %11,9 oranında maaş artışı konusunda anlaşmaya varıldı ve kriz aşılmaya çalışıldı. Ancak üretim maliyetlerinin yüksekliği ve sürekli artan maaş talepleri, şirketin mali dengesini daha da bozdu.
Yönetim Değişikliği ve Toplumsal Tepkiler (2024)
2024 yılında Çiatura işletmelerinin yönetimi, madencilik faaliyetlerini optimize etmek amacıyla CMC adlı bir şirkete devredildi. Yönetim değişikliği sonrasında Ukraynalı uzmanların öncülüğünde yeni teknolojiler devreye sokuldu. Ancak bu süreç, Şukruti ve Korokhnali madenlerinin kapanmasıyla büyük toplumsal protestolara yol açtı. Yerel halk, madenlerin tekrar açılmasını reddetti ve 8 ay boyunca işsiz kaldıkları sürede maaşlarının tamamını almaya devam etti.
Sonuç olarak, cevher maliyetleri düşürülemedi ve kriz daha da derinleşti.
Şukruti Köyü Halkının Tazminat Talepleri ve Çatışmalar
2019 yılında Şukruti köyü sakinleri, Sovyet döneminde yaşanan madencilik faaliyetlerinden kaynaklanan zararların karşılanmasını talep etti. Gürcü Manganez ile yapılan görüşmeler sonucunda, 2020 yılında 280 aileye toplam 25 milyon GEL tazminat ödenmesi konusunda anlaşmaya varıldı. Ancak 2024 yılında bazı gruplar, ek tazminat talebiyle madenleri kapatarak protesto başlattı.
Şirket, protestoların madencilik faaliyetlerini durdurduğunu ve büyük mali kayıplara yol açtığını açıkladı.
DMT Raporu: Yeraltı Madenciliği Artık Karlı Değil
2024 yılında Alman denetim firması DMT tarafından hazırlanan rapor, Chiatura’daki yeraltı madenciliğinin finansal olarak sürdürülemez hale geldiğini ortaya koydu. Rapora göre:
• Maden cevherinin düşük kalitesi nedeniyle işleme süreci verimsiz.
• Manganez konsantresi fiyatlarında istikrarsızlık yaşanıyor.
• İşçilik ve işletme maliyetleri aşırı derecede yüksek.
• Yeni yatırımların yapılması ekonomik olarak mantıklı değil.
Şirketin Üretimi Durdurma Kararı ve Sonuçları
Tüm bu sorunların ardından, Kasım 2024’te Gürcü Manganez üretimi tamamen durdurdu ve geçici yönetim rejimi devreye girdi. Çalışanlara maaşlarının %60’ı ve sağlık sigortası verilmeye devam edildi. Ancak, şirket bu süreçte bankalardan aldığı kredilerle 82,6 milyon GEL ödeme yaptı ve kredi kaynaklarını tamamen tüketti.
2025 yılı Şubat ayında şirket, çalışanlarının maaşlarının %60’ını dahi ödeyemedi. Bunun üzerine işçiler, Şukruti halkının da katılımıyla büyük bir protesto başlattı. Protestocuların en büyük talebi, yatırımcının Chiatura’yı tamamen terk etmemesiydi.
Sonuç olarak, yıllardır süregelen maaş artışı talepleri, grevler, tazminat krizleri ve yüksek işletme maliyetleri, Gürcü Manganez’in iflasın eşiğine gelmesine neden oldu. Şirketin geleceği belirsizliğini korurken, Çiatura’daki madencilerin ve yerel halkın nasıl bir çözüm yolu bulacağı merak konusu.